بهمن گان

بهمن نام فرشته ای است موکل بر گاوان و گوسفندان و اکثر چارپایان و تدبیر امور و مصالحی که در ماه بهمن و روز بهمن واقع می شود.  طبق تقویم اوستایی 26 دی ماه ، بهمن گان می شود.

 بهمنجنه : بهمن ماه و بهمن روز بود و اندرین روز شادی کنند و بامداد  قدری بهمن سپید  بخورند و سبب این بهمن خوردن آن است که گویند خاطر را تیز کند (فکر و ذهن را بیفزاید) پس چون سه بهمن به یکجا حاصل آمد چون رسمی نهادند و بهر آن چه درین معنی ماند آن است که در بهمن زمین از حرکت کردن خیر یابد ( اصطلاح بر جای مانده ای که در بهمن ماه زمین نفس می کشد و هنگام سبز شدن و رویش و نمو گیاه است )

 بهمن ماه به ماه دی شبیه بود ( دیو نام خداوند است)  که ماه دی در سردی هوا افسردگی زمین آغاز می شود و آفتاب اندراین ماه برج زحل باشد و با جدی نیز پیوند دارد.

روز دوم هر ماه به نام نخستین امشاسپند و ملک دیانت زرتشتی است. در اوستا وهومنه Vohumana مرکب است از دو جزء وهو Vohu به معنی خوب و نیک و منه از ریشه من Man به معنی اندیشیدن. پس وهومن که در فارسی جدید بهمن شده به معنی نیک منشی است.

پس از در جهان مینوی وی در هیات نیک منشی و خوب اندیشی و خرد و دانایی خداوند و از صفات بارز اهورایی است ، اما در جهان مادی  و صورت زمینی سرپرستی و نگاهبانی انسان و ستوران را به عهده دارد. یازدهمین ماه سال شمسی نیز نامزد است به نام وی به همین جهت برابر با قاعده کلی که بر اثر توافق روز و ماه جشن است ، دوم بهمن ماه نیز جشن بهمن گان برگزار می شد.

دوران ساسانیان جشن مذکور اهمیت پیشین ملی – مذهبی خود را حفظ کرد و تازیان آن را بهمنجنه نامیدند.

برخی از آداب و رسوم این جشن باقی است و رسومی که از یاد رفته و به ما نرسیده است ، منصوب می باشد به جاماساب وزیر خردمند شاه ویشتاسب که گویند در چنین روزی این کارها را انجام می داده و به همین جهت ایرانیان بر آن بودند که انجام چنین رسوم و اعمالی در این روز نتایج پرسودتری دارد. در اين روز در ديگی به نام بهمنجه آشی به نام دانگو از گندم و ماش و عدس و نخود و باقلا و انواع گوشت می پزند و مهمانی می دهند اين آش را هفت دانه نيز می گويند . يکی از ويژگيهای جشن بهمنگان تعاونی بودن آن است و به نظر می رسد هر يک از همسايگان برای پختن آش دانگ خود را به خانه ای که آش در آن پخته می شد می داده است و به اين معنی نام آش را دانگو بکار می بردند و به اين ترتيب در آشی که فراهم می آمده است همه همسايگان سهيم بودن . منظور اصلی شراکت و یگانگی و هم کاسه شدن مردم با شادی و میهمانی و سور وسرور بود که خوراک های ویژه پخته می شد و سفره های همگانی گسترده می شد. در پیشگاه خلفا و امرا و دربار شاهان ، جشن بهمن گان مفصل برگزار می شد که در تاریخ و ادبیات یادمان هایش بسیار است.این جشن در قرون پس از ساسانیان تا پیش از حمله مغول ، بسیار مرسوم بود و آداب و تشریفات آن رواج تقریبا عام داشت.

ابوريحان بيرونی در کتاب التفهيم می نويسد بهمنجه بهمن روز است از بهمن ماه در اين روز بهمن سفيد(نام گياهی است)با شير خالص و پاک می خوردند و می گويند حافظه می آورد و فراموشی را ببرد اما در خراسان هنگام اين جشن مهمانی می کنند بر ديگی که اندراو از هر دانه خوردنی و گوشت حيوان حلال گوشت و تره و سبزيها وجود دارد.چنانچه از عبارت ابوريحان بر می آيد بهمن نيز اسم گياهی است که مخصوصا در جشن بهمنجه خورده ميشد در پزشکی هم اين گياه معروف است و آن بيخی است سفيد رنگ يا سرخ مثل زردک(به نظر منظور هويج است)

جشن سده

جشن «سَـدَه» بزرگترین جشن‌ آتش و یكی از كهن‌ترین آیین‌های گروهی و اشتراكی شناخته شده در ایران باستان است. در این جشن و در آغاز شامگاه دهم بهمن‌ماه، همه مردمانِ سرزمین‌های ایرانی بر بلندای كوه‌ها و بام خانه‌ها، آتش‌هایی برمی‌افروخته و هنوز هم كم‌‌وبیش بر می‌افروزند. مردمان نواحی مختلف در كنار شعله‌های آتش و با توجه به زبان و فرهنگ خود، سرودها و ترانه‌های گوناگونی را خوانده و آرزوی رفتن سرما و آمدن گرما را می‌كنند. همچنین در برخی نواحی، به جشن‌خوانی، بازی‌ها و نمایش‌های دسته‌جمعی نیز می‌پردازند.

جشن سده جشن پيدايش آتش است. سد روز از پاياين تابستان گذشته و يا سد شب و روز به نوروز مانده است و كهن بودن آن به پايه جشن‌هاي نوروز و مهرگان مي‌رسد.

 از نظر نجومي (طبيعي) نياكان ما در روزگاران بسيار كهن، سال را به دو پاره (فصل) بخش مي‌كردند. تابستان كه هفت ماه به درازا مي‌كشيد، در نخستين روز فروردين ماه آغاز و آخرين روز مهر ماه پايان مي‌يافت. زمستان از آغاز آبان ماه شروع مي‌شد و تا پايان اسفندبه طول مي‌انجاميد.جشن سده، سومين روز از آغاز زمستان و يا سد روز و شب (پنجاه روز و پنجاه شب) به اول تابستان بود.

در اول غروب آفتاب چند تن از موبدان زرتشتی درحاليکه لباس سفيد و کلاه سفيد دارند ، هر کدام دست به دست هم داده و با خواندن اورادی به گرد توده عظيم بوته های جمع شد که به اصطلاح محلی «درمون» می گويند به طواف مشغول می شوند و پس از چند مرتبه گردش يکی از آنها با لاله روشنی که در دست دارد در مسير وزش باد بوته ها را آتش می زند و با وزش باد به اندک مدت تمام آن توده عظيم به آتش انبوه توليد می گردد و موبدان هم از آنجا دور می شوند درحاليکه در تمام طول اين مراسم موزيک با آهنگهای شاد نواخته می شود و تماشاچيان شعله های عظيم آتش را در پهنه آسمان با لذت فراوان می نگرند ، سپس اندک اندک شعله ها فرو می نشيند و تماشاچيان نيز محوطه باغچه را ترک می کنند ، عده ای بر اين عقيده اند که بعد از سده به اصطلاح محلی پناه باد گرم است ، يعنی درجائيکه حافظ و ديواری باشد که مانعی جلو وزش باد باشد و از گزند سوز سرما در امان است ، زارعين می گويند بعد از سده حتی پناه يک پشکل گوسفند هم گرم است و زرتشتيان نيز در اين موضوع معترفند و درباره سده و موقع فرارسيدن آن اصطلاحاتی دارند ، که به اين ترتيب بيان می کنند: صد سده ، ده گله ، پنجاه به نوروز ، در اين روز پختنيهای مخصوص زرتشتيان صورت می گيرد به نام سيرو سدو و سيرگ و يک نانی هم پخته می شود
انگيزه های داستانی مختلفی وجود دارد که چه بسا بيشتر آنها مربوط به يکی از پادشاهان می شوند ، از جمله جمشيد و فريدون.

از نظر تاريخي نسبت اين جشن به هوشنگ شاه داده شده است. در شاهنامه آمده است كه روزي هوشنگ شاه با همراهانش در كوهي مي‌رفتند ناگهان چيزي دراز، تيره تن، و سياه رنگ ديد كه ماري بود و هوشنگ باهوش و هنگ، سنگي گرفت و سوي مار پرتاب كرد كه آن را به كشد. سنگ به سنگ ديگري برخورد كرد و چون هر دو سنگ چخماق بودند، فروغ (جرقه‌اي) پديدار شد، به بوته گرفت و مار فار كرد. از اين رويداد هوشنگ شاه شادمان شد و خداوند را نيايش كرد كه راز آتش را به او آشكار كرده است. شادمان و پيروز، هوشنگ شاه آتش را از همان هنگام قبله قرار داد، آن روز را جشن اعلام كرد و اين سنت تا امروز برجاست.

 از نظر ديني: اين جشن به ياد آورنده اهميت نور، آتش و انرژي است. نوري كه از خداوند جداست و از خدواند جدا نيست. قبله اي كه در همه جا هست، دروني دل و جان همه نشانه‌هايي از فروغ اهورامزدا هستند، بهشت د راوستا به نام روشنايي بي‌پايان خوانده شده است

گستره جشن  

در گذشته، جشن سده در گستره پهناوری از آسیای كوچك (آناتولی) تا استان سین‌كیانگِ چین یعنی در سرتاسر ایران بزرگ، در بین همه مردمان، فارغ از هر قومیت یا گرایش دینی رواج داشته و به مانند نوروز در روایت‌های مكتوب تاریخی به آن اشاره شده است.

امروزه تا آنجا كه نگارنده آگاهی دارد، این مراسم در میان روستا‌نشینان شمال شرقی كشور (همچون آزادوَر و روستاهای دشت جوین)، در بخش‌هایی از افغانستان و آسیای میانه (با نام «خِـرپَـچار»)، در كردستان (پیرامون سلیمانیه و اورامانات)، نواحی مركزی ایران (با نام‌های «هله‌هله»، «كُـرده»، «جشن چوپانان») و در میان برخی روستانشینان و عشایر لرستان، كردستان، آذربایجان و كرمان رواج دارد.

دلایل برگزاری جشن  

نخست اینكه، اشاره‌های فراوانی كه از داستان‌ها و ترانه‌های مردمی بدست می‌آید؛ نشانگر به ستوه آمدن مردم از یخبندان و آرزو برای رفتن سرما و یا كاستنِ از شدت آن بوده و همین نكته مهمترین دلیل پیدایش این مراسم و بر افروختن آتش‌هایی در مبارزه نمادین با سرماست. بجز این، به نظر می‌آید كه چند واقعه كیهانی نیز در پیدایش این آیین بی‌تاثیر نبوده است. نخست اینكه جشن سده در چهلمین روزِ شب یلدا یا شب زایش خورشید (انقلاب زمستانی) برگزار می‌شود و جشن چهلمین روز تولد خورشید است. دوم اینكه، دهم بهمن ماه،  یكی از دو هنگامِ سال است كه در عرض‌های بالایی ایران‌زمین، طول تاریكی كامل آسمان، 12 ساعت تمام است. سوم اینكه، می‌دانیم ارتباط واژه  «سده» با عدد «سد/ صد» هنوز به اثبات نرسیده است. در زبان اوستایی واژه «سَـد» به گونه جالبی هم به معنای «فرو رفتن/ غروب كردن» و هم به معنای متضاد آن یعنی «بر آمدن/ طلوع كردن» آمده است. همچنین واژه «سَـذِه» در اوستا، هم به معنای طلوع كردن و هم به معنای غروب كردن آمده است كه به گمان برگرفته از رویداد زیر است:

در حدود پنج هزار سال پیش و در نخستین شب‌های شب‌های بهمن‌ماه، رویداد جالبی رخ می‌داده كه بعید نیست با آیین‌های جشن سده در پیوند باشد. این رویداد عبارت است از طلوع و غروب همزمان دو ستاره پرنور و درخشان آسمان به نام‌های «سماك رامح» و «نسر واقع» در شمال شرقی و شمال‌غربی آسمان سرشبی. در آن زمان ستاره زرین «سماك رامح» در آسمان سرشبی عرض‌های بالایی ایران‌زمین و در افق شمال‌شرقی، به تازگی طلوع كرده و ستاره سپید‌فام و درخشان «نسر واقع» در همان هنگام و در افق شمال‌غربی، آماده غروب كردن بوده است. احتمالاً طلوع و غروب همزمان دو ستاره درخشان آسمان، موجب پیدایی معنای دوگانه و متضاد واژه‌های اوستایی «سد» و «سذه»، و نیز عاملی دیگر برای جشن سده بوده است.

منبع :

http://www.hoomathjo.blogfa.com/

http://www.ghiasabadi.com/jashnesada.html 

http://www.hoomathjo.blogfa.com/

سلام        

یک سال ساده و آسون در کنار شما دوستان گذشت. یک سال !!! خیلی زود و تند ٬ مثل باد. یک سال پیش هم اینجا ٬ با خنده پرمهر خدا آغاز کردم. بعداز چهار نظر اول که خانواده عزیزم بودن ٬  دو نفراول مترود و بوتیماربودند که من رو شاد کرد. واقعا چه ذوقی داره اولین نظر وقتی منتظری نظر دیگران رو درباره ی کارت بدونی. بعدش وسط زمستون وقتی دونه های برف گونه هاتون رو نوازش می کرد ٬  با ترجمه ی از دلتنگیهای کریس د برگ کار ترجمه رو آغاز کردم. همیاری دادش سیامک عزیزم در کار ترجمه باعث شد کمتر بترسم و راحتتر قدم بردارم. و بعد رز انگلستان دلنشین وبا پوستی روشن که بر آفتاب می درخشید باسنگینترین شور زندگی ٬ برای آخرین بار عاشق خودش رو بوسید. ولی مینای دلنشین با شور و هیجان زندگی ٬  در کنار من بود. نمی دونین با چه هیجانی تو راه دانشگاه برام شعرهای کریس د برگ رو از حفظ می خوند و در ترجمه ها یاریم می کرد.  الان هم با نظرات پر شورش شادم می کنه.

به دردهای دخترونه  رسیدیم و گفتم از دردها تا شاید ... . به جاده آزادی قدم گذاشتیم و با ناله مردی که برای پسرش که برای آزادی می جنگید  ٬ می خوند همراه شدیم. و بعد به ایران آمدیم با تمدن قدرتمند چندین هزار ساله همراه با مردمانی با نشاط. چهارشنبه سوری رو با عمو خارکن  ٬ نوروز رو با عمو نوروز و حاجی فیروز جشن گرفتیم.درباره ی زندگی پروانه ها گفتیم و ازشون درس گرفتیم که برای داشتن یک روز بزرگ ٬ زندگی بزرگ و کمی کوشش نیاز تا بشه پرواز کرد .

شد سیزده بدر  ٬  سبزه گره زدیم به یاد دو فرزند اول مردي که به زمين ظاهر شد با نامهای مشيه و مشيانه که در این روز با هم ازدواج کردند. اینجاها دیگه کم کم دوستان زبانی به جمعمون آمدند. خیلی لذتبخش وقتی داری کاری می کنی و افرادی در همون رشته تو رو تشویقت می کنند و کارت رو تایید . تایید نه به این مفهوم که ترجمه هام خوبه ٬ نه. تایید در کاری که دارم می کنم .اولین اونها دوست عزیز آقا کیارش  بود که با نظراتشون راهنماییم می کردند. بعد گلناز عزیزم که هنوز که هنوز تک تک ترجمه هام رو بررسی می کنه و بعد من ترجمه هارو توی وبلاگم می ذارم.

از واژه  نا آشنایی آشنای عشق گفتیم و مسیح  گفت با من بیا و تو خواهی دید نور رو که تا ابد می درخشه قوی باش و یاد بگیر عشق رو بیان کنی.

اردیبهشت شد . لباسی سپید به نماد پاکی به تن کردیم و باهم این روز رو جشن گرفتیم.